اثر منشاء قلمه و هورمون بر تحریک جوانه قلمه خشبی نمدار برگ درشت (.Tilia platyphyllos Scop)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جنگلداری

2 گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

3 گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس

4 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

در این تحقیق اثر منشاء قلمه خشبی نمدار برگ درشت .Tilia platyphyllos Scop (حاصل از پایه دانه-زاد، و پاجوش)، و هورمون IBA (0، 1000، 3000، 5000 و 10000 میلی‌گرم در لیتر) بر تحریک جوانه‌ آن در قالب طرح بلوک کاملأ تصادفی و 3 تکرار صورت گرفت. آزمایش از اواخر اسفند به‌ مدت 47 روز در یک محیط مُسَقّف در جلگه تنکابن انجام شد. نتایج نشان داد اثر منشاء قلمه روی تحریک جوانه‌ (درصد سبز شدن جوانه)، سرعت جوانه‌زنی، میانگین زمان جوانه‌زنی و قدرت جوانه‌زنی، و اثر غلظت هورمون روی سرعت جوانه‌زنی معنی‌دار بوده است. تحریک جوانه در هر دو منشاء قلمه پس از 24 روز از کاشت آغاز شد و طی سه هفته خاتمه یافت. قلمه‌های پایه‌ دانه‌زاد آغشته به 3000 میلی‌گرم در لیتر و قلمه‌های پایه‌ شاخه‌زاد آغشته به 5000 میلی‌گرم در لیتر به‌ترتیب 66/91 و 100 درصد سبز شدن جوانه‌‌ها را موجب شدند. صرف‌نظر از اثر هورمون، قلمه‌های حاصل از پاجوش از نظر تمامی صفات مورد بررسی، و صرف‌نظر از منشاء قلمه، قلمه‌های آغشته به غلظت‌های 3000 و 5000 میلی‌گرم در لیتر از سرعت جوانه‌زنی مطلوب‌تری برخوردار بودند. در طی مدت آزمایش، در قلمه‌ها ریشه‌زایی اتفاق نیفتاد. پیشنهاد می‌شود برای ریشه‌دار شدن قلمه نمدار (به‌ویژه قلمه‌ منشاء پاچوش)، رطوبت و دمای محیط خاک و گلخانه توسط پژوهشگران‌ آتی مورد مداقه بیشتر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اثر منشاء قلمه و هورمون بر تحریک جوانه قلمه خشبی نمدار برگ درشت

(.Tilia platyphyllos Scop)

 

آرش امینی[1]، مسعود طبری کوچکسرایی[2]*، سید محسن حسینی3و حامد یوسف زاده4

 

تاریخ دریافت: 19/5/97      تاریخ پذیرش:20/8/97

 

 

چکیده

در این تحقیق اثر منشاء قلمه خشبی نمدار برگ درشت .Tilia platyphyllos Scop (حاصل از پایه دانه­زاد، و پاجوش)، و هورمون IBA (0، 1000، 3000، 5000 و 10000 میلی­گرم در لیتر) بر تحریک جوانه­ آن در قالب طرح بلوک کاملأ تصادفی و 3 تکرار صورت گرفت. آزمایش از اواخر اسفند به‌ مدت 47 روز در یک محیط مُسَقّف در جلگه تنکابن انجام شد. نتایج نشان داد اثر منشاء قلمه روی تحریک جوانه­ (درصد سبز شدن جوانه)، سرعت جوانه­زنی، میانگین زمان جوانه­زنی و قدرت جوانه­زنی، و اثر غلظت هورمون روی سرعت جوانه­زنی معنی­دار بوده است. تحریک جوانه در هر دو منشاء قلمه پس از 24 روز از کاشت آغاز شد و طی سه هفته خاتمه یافت. قلمه‌های پایه‌ دانه‌زاد آغشته به 3000 میلی‌گرم در لیتر و قلمه‌های پایه‌ شاخه‌زاد آغشته به 5000 میلی‌گرم در لیتر به‌ترتیب 66/91 و 100 درصد سبز شدن جوانه‌­ها را موجب شدند. صرف­نظر از اثر هورمون، قلمه­های حاصل از پاجوش از نظر تمامی صفات مورد بررسی، و صرف­نظر از منشاء قلمه، قلمه‌های آغشته به غلظت‌های 3000 و 5000 میلی‌گرم در لیتر از سرعت جوانه‌زنی مطلوب­تری برخوردار بودند. در طی مدت آزمایش، در قلمه­ها ریشه‌زایی اتفاق نیفتاد. پیشنهاد می­شود برای ریشه­دار شدن قلمه نمدار (به­ویژه قلمه­ منشاء پاچوش)، رطوبت و دمای محیط خاک و گلخانه توسط پژوهشگران‌ آتی مورد مداقه بیشتر قرار گیرد.

 

واژه­های کلیدی: اکسین، جست، سرعت جوانه­زنی، نمدار برگ درشت

 

 

مقدمه

درخت نمدار برگ درشت[3]،Tilia platyphyllos.Scop، از تیره Tiliaceae در جنگل­های راش و بلوط شمال کشور به­صورت تک پایه در گرادیان ارتفاعی 100 تا 1600 متر و گاهی تا بالای 2000 متر (2400 متر از سطح دریا)، و در قفقاز در دره­های مرطوب و سایه­دار در کنار راش و بلوط همراه با درختان ون و ملج تا ارتفاع 2200 متر زیست می­کند (3). در شمال آناتولی زیرگونه­های نمدار در توده­های آمیخته پهن­برگ و سوزنی­برگ (پیسه­آ و نراد) در ارتفاع 300 تا 1500 متر از سطح دریا گسترش دارند. در قسمت­های مرکزی و جنوبی اروپا، مناطق کوهستانی بین دریای سیاه و دریای خزر با اقلیم بحری و به‌صورت انفرادی و پراکنده در جوامع جنگلی متفاوت حضور دارد و رویشگاه­هایی با اقلیم مرطوب را ترجیح می­دهد. نمدار طالب خاک­های عمیق، غنی، بافت لومی و آهکی با هوا دیدگی خوب و زهکشی مناسب است، در چنین شرایطی به ارتفاع 35 متر و قطر 2 متر می­رسد (8). جست­های جوان دارای رویش زیگزاگی و جوانه­های زمستانه کاملأ آشکار هستند. در جوانی ریشه­های نمدار ابتدا به­صورت عمیق در خاک نفوذ کرده و سپس ریشه­های جانبی آن در خاک گسترش می‌یابد (7).

تکثیر نمدارها عموما با بذر بوده اما به دلیل مشکلات جوانه زنی بذر (17)، گزارش­هایی در ارتباط با تکثیر غیر جنسی آن منتشر شده است. در این راستا در برخی گونه­های این جنس به اثر نوع قلمه­ (علفی، نیمه خشبی و خشبی) و تیمارهای هورمونی روی ریشه زایی و تولید نهال آن توجه شده است. در تحقیق Peterson و همکاران (1960)، قلمه­های خشبی نمدار آمریکایی T. Americana پس از قرارگیری در پودر “rootone” (با دمای 4 درجه سانتی­گراد) و نگهداری در خزه اسفاگنوم مرطوب در اواخر مارس کاشته شدند و بعد از سه هفته جوانه­ها شروع به بازشدن کردند که ریشه­دهی آن 1/1 درصد بود. در پژوهش Becker (1980)، قلمه­های نیمه خشبی نمدار برگ کوچکT. cordata [4] حدود 70 درصد ریشه­دهی داشتند.

در تحقیقSchmidt  (1980) روی T.argentea، استفاده از هورمون­های نفتالین استیک اسید (NAA) و ایندول بوتریک اسید (IBA) ریشه­دهی را افزایش داد اما اتیوله کردن[5](یا تاریک رویی، یعنی نمو گیاه یا اندامی از آن در تاریکی) برگ­های توسعه نیافته، شاخه­های طویل و فقدان کلروفیل را موجب شد و در نتیجه رنگ گیاه به زرد مایل به سفید تغییر کرد. همچنین غلظت 2500 میلی‌گرم در لیتر هورمون IBA (به مدت 5 ثانیه) سبب افزایش ریشه­دهی از 5 به 75 درصد شد. نتایج تحقیق Kalmukov و Broshchilov (1988) نشان داد که بهترین قلمه­های T. tomentosa از نوع نیمه خشبی بوده است. در تحقیق Magherini و Nin (1993) درصد ریشه­دهی با تیمار هورمونی IBA برای قلمه­­های پایه­ دانه­زاد گونه­های T. platyphyllis، ­ T. tomentosa، T. rubra و T. cordata در غلظت 10000 میلی­گرم در لیتر به ترتیب، 7/27، 8/31، 6/34 و 9/60 درصد و برای قلمه­ تهیه شده از پاجوش T. tomentosa به میزان 8/46 درصد (در شرایط مه­پاش[6]) گزارش شد. در مطالعه Qiang (2004) غلظت 2000 میلی‌گرم بر لیتر هورمونIBA  در قلمه­های حاصل از پایه­های دانه زاد 3-2 ساله T. mandshurica ، نرخ ریشه‌دهی را بیش از 80 درصد بهبود بخشید. Wen- Feng و همکاران (2007) نشان دادند بهترین تیمار قلمه­های T. mongolica در غلظت 500 میلی‌گرم بر لیتر هورمون IBA بود که نرخ ریشه‌دهی یک افزایش 82 درصدی را نشان داد و دوره ریشه‌دهی نسبت به گروه شاهد 5 روز کمتر بود. در تحقیقی Chen (2011) روی قلمه­های T. miqueliana بیشترین نرخ ریشه‌دهی متعلق به قلمه‌های نیمه خشبی و آغشته به غلظت 1000 میلی­گرم در لیتر هورمون IBA (98/66 درصد) بود. همچنین، در غلظت 1500 میلی­گرم در لیتر بهترین کیفیت ریشه‌دهی (تعداد 10، طول 2/5 سانتی‌متر و ضخامت 4/2 میلی­متر) مشاهده شد. برای T. amurensis، استفاده از قلمه‌های نیمه خشبی پایه 3 تا 4 ساله و آغشته به غلظت 0001/0 میلی‌گرم در لیتر هورمونIAA  (به مدت 16 ساعت) و رشد یافته در بستر شنی (مخلوط شن‌رودخانه‌ای، پرلیت و ورمیکولیت)، بهترین نرخ ریشه­دهی (3/63 درصد) را به دنبال داشت (16).

با توجه به اینکه نمدار T. platyphyllos از گونه­های مهم شمال کشور می­باشد که راندمان تولید نهال آن از طریق تکثیر جنسی (بذر) ضعیف است (17) و تکثیر غیر جنسی آن از طریق قلمه نیز به دلیل سخت ریشه­زایی با مشکلاتی مواجه است، این تحقیق در صدد است تا با مطالعه اثر منشاء قلمه خشبی زمستانه حاصل از پایه­های دانه­زاد و شاخه زاد (پاجوش)، و سطوح مختلف هورمونIBA ، صفات جوانه­زنی آن را بررسی کند.

 

مواد و روش­ها

آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک کاملأ تصادفی با دو نوع قلمه (قلمه­های حاصل از درخت دانه­زاد و قلمه­های حاصل از پاجوش درخت)و پنج سطح هورمون IBA (0 یا شاهد، 1000، 3000، 5000 و 10000 میلی­گرم در لیتر) و با سه تکرار 8 تایی در یک مکان مُسَقّف در جلگه تنکابن انجام گرفت.

قلمه‌های خشبی نمدار به­طول 20 سانتی­متر و قطر 5 میلی­متر و دارای حداقل 3 جوانه از پایه‌های پاجوش و دانه­زاد در اواسط اسفند از جنگل چالک رود شرقی واقع در شهرستان تنکابن تهیه گردید و در محیط یخچال (4 درجه سانتی­گراد) نگهداری شد.

قلمه­ها در گلدان­های پلاستیکی (20×15×15 سانتی‌متر)، شن و لاشبرگ حاوی مواد غذایی با هم کاملأ مخلوط و با قارچ کش کوپراکسی کلراید 35 درصد (2 گرم در 1000 میلی لیتر) ضدعفونی گردید. سپس در هر گلدان، تا دو سانتی‌متر از لبه فوقانی، از مخلوط حاصله پر شد. برای تهیه غلظت­های 0، 1000، 3000، 5000 و 10000 میلی­گرم در لیتر هورمون IBA به دلیل اینکه این هورمون به راحتی در آب حل نمی­شود محلول یک نرمال از هیدروکسید سدیم (NaOH) که یک حلال IBA است با اضافه کردن 4 گرم به 100 میلی لیتر تهیه و با دستگاه هات پلیت (هم­زن مغناطیسی) به­طور کامل مخلوط گردید. آنگاه برای آماده کردن غلظت­های ذکر شده هورمون IBA، به­ترتیب 0، 1/0، 3/0، 5/0 و 1 گرم IBA با چند قطره محلول یک نرمال هیدروکسید سدیم مخلوط و حجم آن با اضافه کردن آب مقطر به صد میلی لیتر رسانده شد. به دنبال این کار، قلمه­ها به­مدت 10 دقیقه در محلول قارچ­کش کوپراکسی کلراید با غلظت 2 میلی­گرم در لیتر ضدعفونی و به­مدت30 دقیقه در هوای آزاد خشک شدند. سپس برای اعمال تیمار هورمونی، انتهای قلمه­ها به مدت 20 ثانیه در غلظت­های هورمونی مورد نظر قرار گرفته و سپس از محلول خارج و در هر گلدان یک عدد قلمه کشت گردید.

روند جوانه­زنی قلمه­های تیمار شده، از 23 اسفند (تاریخ کاشت) تا 9 اردیبهشت (پایان آزمایش) به­مدت 47 روز مورد بررسی قرار گرفت. شمارش جوانه­ها از زمان آغاز سبز شدن، تقریبأ هر دو روز یک بار تا پایان آزمایش انجام شد.

 

- اندازه‌گیری‌ها

برای محاسبه صفات درصد سبز شدن (GP)، سرعت جوانه­زنی (GS)، میانگین زمان جوانه­زنی ((MGT و قدرت جوانه­زنی (GE) از روابط ذکر شده در جدول 1 استفاده گردید.


 

جدول- 1 فرمول محاسباتی شاخص­های جوانه­زنی

صفات مورد مطالعه

نحوه محاسبات صفات

 

منبع

درصد جوانه زنی (درصد سبز شدن)

GR= (n/N)×100

 

(11)

سرعت جوانه­زنی (قلمه­در روز)

GS= ∑(ni/ti)

 

(6)

میانگین زمان جوانه­زنی (روز)

n∑MGT= ∑(ni×ti)/

 

(6)

قدرت جوانه­زنی (درصد)

GE= Mcgr/(N×100)

 

(11)

n= تعداد کل قلمه­های جوانه‌زده در طی دوره، N= تعداد قلمه­های کاشته شده در هر تکرار،

ni= تعداد قلمه­های جوانه­زده در یک فاصله زمانی مشخص، ti= تعداد روزها پس از جوانه­زنی

Mcgr= حداکثر درصد تجمعی قلمه­های جوانه­زده

 

 

 

 

 

 

آنالیز داده­ها

تحلیل آماری داده­ها با استفاده از نرم افزار (Ver. 16) SPSS انجام شد. ابتدا شرط نرمال بودن داده­ها با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف مشخص شد. سپس برای تعیین اختلاف آماری داده­ها از آزمون تجزیه واریانس دوطرفه و برای مقایسه میانگین­ها درصورت همگنی واریانس­ها، از آزمون t مستقل و آزمون چند دامنه­ای دانکن و درصورت عدم همگنی واریانس­ها از آزمون من­ویتنی استفاده شد. رسم شکل­ها با استفاده از نرم افزار Excel انجام گرفت.

نتایج

نتایج تجزیه واریانس شاخص­های جوانه­زنی تحت تیمار منشاء قلمه و غلظت هورمون IBA نشان داد منشاء قلمه روی تمام صفات جوانه­زنی تأثیر معنادار داشت ولی غلظت هورمون تنها روی سرعت جوانه­زنی موثر بود. اثر متقابل منشاء قلمه و غلظت هورمون روی هیچ کدام از صفات معنی­دار نبود (جدول 2).


 

جدول2-  نتایج تجزیه واریانس شاخص­های جوانه­زنی تحت تیمار منشاء قلمه و غلظت هورمون IBA

منابع تغییرات

 

درصد جوانه­زنی (درصد سبز شدن)

 

سرعت جوانه­زنی

(قلمه در روز)

میانگین زمان جوانه­زنی

قدرت جوانه­زنی

(درصد)

منشاء قلمه

F

54/4

68/16

89/9

54/9

P

*046/0

**001/0

**005/0

**006/0

غلظت هورمون

F

34/2

28/4

93/0

88/1

P

ns09/0

*012/0

ns046/0

ns152/0

منشاء قلمه × غلظت هورمون

F

34/0

36/0

12/1

32/40

P

ns84/0

ns82/0

ns37/0

ns22/2

ns، * و** به ترتیب معرف عدم اختلاف معنی دار، معنی­دار بودن اختلاف بین میانگین­ها در سطح 05/0 و در سطح 01/0 است.

 


نتایج آزمون من ویتنی مربوط به عامل منشاء قلمه روی درصد جوانه­زنی (درصد سبز شدن) و آزمون t مستقل مربوط به عامل منشاء قلمه روی صفات سرعت جوانه­زنی، میانگین زمان جوانه­زنی و قدرت جوانه­زنی که حاکی از اختلاف میانگین قلمه­های حاصل از پاجوش و دانه­زاد می­باشد در جدول 3 ارائه شده است. مقایسه میانگین­ها، نشان­دهنده درصد سبز شدن، سرعت جوانه­زنی و قدرت جوانه­زنی بالاتر و میانگین زمان جوانه­زنی کمترِ قلمه­های حاصل از پاجوش در مقایسه با قلمه­های حاصل از پایه­ دانه­زاد است (شکل1).


 

 

جدول 3- نتیجه آزمون من ویتنی مربوط به عامل منشاء قلمه روی درصد سبز شدن و نتیجه آزمون t مستقل مربوط به عامل منشاء قلمه روی سرعت جوانه­زنی، میانگین زمان جوانه­زنی و قدرت جوانه­زنی

مولفه جوانه‌زنی

مربع کای

درجه آزادی

t

P

درصد سبز شدن

1/1

-

-

*031/0

سرعت جوانه‌زنی

-

28

47/3-

**002/0

میانگین مدت جوانه‌زنی

-

28

13/3

004/0**

قدرت جوانه‌زنی

-

28

7/2-

011/0*

* معرف عدم اختلاف معنی دار معنی­دار بودن اختلاف بین میانگین­ها در سطح 05/0 است. ** معرف عدم اختلاف معنی دار معنی­دار بودن اختلاف بین میانگین­ها در سطح 01/0 است. اعداد داخل پرانتز معرف اشتباه معیار هستند.

 

   
   

شکل 1- اثر منشاء قلمه بر درصد سبز شدن (1)، سرعت جوانه­زنی (2)، میانگین زمان جوانه­زنی (3) و قدرت جوانه­زنی (4)، (صرف­نظر از غلظت هورمون)

 


مقایسه میانگین اثر غلظت هورمون IBA بر سرعت جوانه­زنی حاکی از اختلاف معنی­دار غلظت­های 3000 و 5000 میلی­گرم در لیتر با غلظت 10000 میلی­گرم در لیتر می­باشد به نحوی که کمترین میانگین سرعت جوانه­زنی در غلظت 10000 میلی­گرم در لیتر مشاهده شد (جدول 3). میانگین شاخص­های جوانه­زنی در تیمارهای اثر متقابل منشاء قلمه و غلظت هورمون که روی هیچ کدام از پارامترهای مورد بررسی معنی­دار نبود، در جدول 4 ارائه گردید.

 

 

­

 

جدول 3- مقایسه میانگین اثر غلظت هورمون IBA بر سرعت جوانه­زنی (صرف­نظر از منشاء قلمه)


غلظت هورمون

(میلی گرم در لیتر)

0

1000

3000

5000

10000

سرعت جوانه­زنی

(قلمه در روز)

 ab(2/0) 9/2

 ab(4/0) 7/4

a(4/0) 8/4

a(3/0) 9/4

b(3/0) 2/3

- اعداد داخل پرانتز، اشتباه معیار هستند.

 

جدول4 - میانگین شاخص­های جوانه­زنی در تیمارهای اثر متقابل نوع  قلمه و غلظت هورمون

نوع قلمه

غلظت هورمون

(میلی گرم در لیتر)

درصد

سبز شدن

سرعت جوانه­زنی

(قلمه در روز)

میانگین زمان جوانه­زنی (روز)

قدرت جوانه­زنی

(درصد)

دانه زاد

0

(2/1)33/83

17/2(4/0)

(81/0)42/4

(46/1)66/58

1000

(3/1)50/87

62/3(7/0)

(72/0)76/3

(7/1)33/33

3000

(2/2)66/91

85/3(73/0)

(73/0)86/3

(5/2)42

5000

(2/1)33/83

(80/0)14/4

(53/0)57/2

(71/1)66/33

10000

 

(4/2)75

(32/0)50/2

(78/0)01/4

(25/1)66/29

پاجوش

0

(12/2)66/91

(88/0)37/4

(33/0)50/2

(55/2)46

1000

(3/2)83/95

 (56/1)16/5

(29/0)39/2

(65/2)33/50

3000

(3/2)83/95

(69/1)55/5

(1/0)75/1

(8/1)75

5000

(3)100

(65/1)39/5

(42/0)71/2

(55/0)33/54

10000

(5/2)16/79

(58/0)35/3

(46/0)21/3

(7/2)33/50

- اعداد داخل پرانتز، اشتباه معیار هستند.


میزان درصد تجمعی جوانه­زنی در هر سطح از غلظت هورمون در هر دو منشاء قلمه روند افزایشی را در طول زمان نشان داد (شکل­های 2 و 3). در هر دو منشاء قلمه، سبز شدن پس از 24 روز یعنی در نیمه دوم فروردین (هجدهم) اتفاق افتاد و تا 9 اردیبهشت یعنی حدود سه هفته به پایان رسید. قلمه‌های آغشته به 10000 میلی‌گرم در لیتر تقریبأ همواره از فراوانی سبز شدن کمتری در اکثر تاریخ‌های ثبت شده برخوردار بودند. در پایان دوره، قلمه‌های پایه‌های دانه‌زاد آغشته به 3000 میلی‌گرم در لیتر و قلمه‌های پایه‌های شاخه‌زاد آغشته به 5000 میلی‌گرم در لیتر به‌ترتیب به تعداد 66/91 و 100 درصد سبز شدند.


­

شکل 2- روند درصد تجمعی جوانه­زنی قلمه­های حاصل از پایه دانه­زاد در غلظت­های مختلف هورمون IBA

 

 

شکل 3- روند درصد تجمعی جوانه­زنی قلمه های حاصل از پایه پاجوش در غلظت های مختلف هورمون IBA

 

 

 

بحث و نتیجه­گیری

نتایج پژوهش حاضر نشان­داد منشاء قلمه بر تمامی پارامترهای جوانه­زنی مورد بررسی تأثیر داشته است. به­نحوی صفات تحریک جوانه (درصد سبز شدن)، سرعت جوانه­زنی و قدرت جوانه­زنی در قلمه­های حاصل از پاجوش نسبت به قلمه­های تهیه شده از پایه دانه­زاد از میانگین بالاتری برخوردار بودند که با نتایج تحقیق Magherini و Nin (1993) روی T. tomentosa مطابقت دارد. شاید بتوان ذخیره بیشتر مواد غذایی در قلمه­های حاصل از پاجوش نسبت به قلمه­های حاصل از پایه دانه زاد را علت نتایج به­دست آمده ذکر کرد.

 

اصولأ، کاربرد مواد تنظیم­کننده رشد موجب افزایش شاخص­های جوانه­زنی از جمله سرعت جوانه­زنی می­شود. یکی از مهم­ترین ترکیب­های مؤثر بر جوانه­زنی، هورمونIBA  می­باشد. در تحقیق حاضر، صرف‌نظر از منشاء قلمه،‌ غلظت­های 3000 و 5000 میلی­گرم در لیتر IBA، تأثیر بیشتر روی سرعت جوانه­زنی داشتند که هم راستا با نتایج تحقیق Schmidt (1980) روی T. argentea می­باشد.

فرآیندهای طویل شدن سلول­ها، نرم شدن دیواره سلولی و تقسیم سلولی، در حضور اکسین و به دنبال آن افزایش احتمالی هیدرولیز ذخایر غذایی صورت می­گیرد (5). این در حالی است که IBA در غلظت‎های بالا ممکن است باعث به هم خوردن تعادل هورمونی، مختل کردن فرآیندهای ضروری و ایجاد سمیت گردد. بدین ترتیب شاید بتوان اظهار داشت که در تحقیق حاضر نیز ضعیف بودن نرخ‌های صفات جوانه‌زنی در غلظت 10000 میلی­گرم در لیتر ممکن است ناشی از اختلال هورمونی بوده باشد.

در تحقیق حاضر، با توجه به اینکه قلمه­های خشبی در زمستان تهیه شد و کاشت آنها در 23 اسفند صورت گرفت ولی تحریک یا شروع سبز شدن در 18 فروردین رخ داد لذا ممکن است استنتاج شود که بتوان تهیه و کاشت قلمه­های نمدار را در اوایل بهار و با قلمه های نیمه خشبی انجام داد؛ یعنی زمانی که آب و هوا شرایط مناسبی برای رشد جوانه­های ذخیره­ سالم فراهم می­کند. در این راستا می­توان به مطالعات Peterson و همکاران (1960) روی T. americana، Becker (1980) روی T. cordata و Chen (2011) روی T. miqueliana اشاره کرد که به­ترتیب ماه مارس، نیمه دوم ماه ژوئن و اوایل تابستان (جولای) را مناسب­ترین فصل قلمه­گیری گزارش کردند.

در تحقیق پیش رو، در هر دو منشاء قلمه، تحریک یا سبز شدن جوانه پس از 24 روز یعنی در نیمه دوم فروردین (هجدهم) اتفاق افتاد و تا 9 اردیبهشت یعنی حدود 3 هفته به پایان رسید؛ همچنین، در اکثرِ تاریخ‌های مشاهدات رکورد، قلمه‌های آغشته به غلظت 10000 میلی‌گرم در لیتر همواره از درصد سبز شدن کمتری برخوردار بودند. در پایان دوره، قلمه‌های پایه‌های دانه‌زاد آغشته به 3000 میلی‌گرم در لیتر و قلمه‌های پایه‌های شاخه‌زاد آغشته به 5000 میلی‌گرم در لیتر به‌ترتیب 66/91 و 100 درصد سبز شده بودند. در قلمه­های حاصل از پاجوش، غلظت های 3000 و 10000 میلی­گرم در لیتر به­ترتیب بیشترین و کمترین میزان درصد تجمعی جوانه­زنی را در طول زمان نشان دادند که خود می­تواند دلیلی بر اثر بازدارندگی IBA در غلظت­های بالا باشد.

بر اساس یافته­های این تحقیق، قلمه‌های آغشته به هورمون‌های 3000 و 5000 میلی‌گرم در لیتر از سرعت جوانه‌زنی بیشتر و قلمه­های حاصل از پایه‌های پاجوش از قدرت، میانگین مدت، سرعت و درصد سبز شدن مطلوبتری برخوردار بودند. در تحقیق ما به‌دلیل نبستن کالوس در پایه قلمه‌ها، قلمه‌ها مدتی پس از سبز شدن به‌تدریج شروع به خشک شدن نمودند. توصیه می­شود برای ریشه دار شدن قلمه برگ درشت Tilia platyphyllos به­ویژه قلمه­های منشاء پاچوش آن، مدیریت گلخانه از نقطه نظر رطوبت و دمای خاک و گلخانه، توسط پژوهشگران‌ آتی مورد مداقه بیشتر قرار گیرد.

 


 

 

 

 

References:

Becker, A., 1980. Propagation of small-leafed linden (Tilia cordata) by cuttings. Journal Allgemeine Forst-und Jagdzeitung, 151 (4-5): 96-100 (in Germany).

Broshchilov, K., & K. Kalmukov, 1988. Propagation of Tilia tomentosa and Prunusavium by green cuttings. Journal Gorsko Stopanstvo, 44: 25-28 (in Bulgarian).

Browics, K., 1978. Chorology of trees and shrubs in southwest Asia. Institute of Dendrology, Polish Academy of Sciences, 1: 67-68.

Chen, Z., 2011. The studies on softwood cutting propagation technique and rooting mechanism of Tilia Miqueliana.Master's Thesis. Nanjing Forest University, 64 pp.

Kharazi, M., H. Nemati, A. Tehranifar, A. Bagheri, & A. Sarifi, 2010. The effects of artificial auxin (IBA and NAA) on rooting of regenerated seedlings of two clove cultivars (Dianthus caryphyllus L.) under in vitro conditions. The 2nd National Congress on Biology of Researchers from Across the Country, 136p. (In Persian)

Kulkarni, M.G, R.A, Street, & J.V. Staden, 2007. Germination and seedling growth requirements for propagation of Diosscorea dregeana (Kunth) Dur.andSchinz-A tuberous medicinal plant. South African Journal of Botany, 73: 131-137.

Kunneman, B.P., & M.R. Albers, 1991. Linden trees (Tilia spp). Biotechnology in Agriculture and Forestry, 16: 152-163.

Leibundgut, H., 1984. Our Forest Trees.Verlag Huber. Frauenfeld Stuttgart, 168 pp. (in Germany).

Lixue, Y., W. Hainan, & S. Hailong, 2011. Reproduction Techniques for hardwood cutting of Tilia amurensis. Advanced Materials Research, Switzerland, p: 183-185.

Magherini,  R., & S. Nin, 1993 . Research on Rooting of Selected Tilia spp. Acta Horticulturae, 331 :259-263

Panwar, P., & S.D. Bhardwaj, 2005. Handbook of practical forestry, Agrobios (INDIA), 191 p.

Peterson, D.W., G.M. Blake, & S.S.  Pauly, 1960. Propagation of American basswood by cutting. Minnesota  Forestry Notes, P: 86: 1-2.

Qiang, L.Y., 2004. Studies on the Cutting Propagation Technique and Rooting Mechanism of Tilia. Agricultural University of Hebei, P: 1-65.

Schmidt, G., 1980. Rooting softwood cuttings of Tilia argentea. Journal Kertgazdasag, 12: 33-44 (in Hungarian).

Tabari, M. & Tabandeh, A. 2007. The germination response of Tilia platyphyllos stratified seed to irrigation and sowing depth. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 15(2): 144-151. (in Persian).

Wen-feng,  W., L. Bao-hui, Z. Qin, L. Yun-qiang, Du. Shao-hua, & L. Jian-jun, 2007. Effect of different concentration of IBA on softwood cutting of Tilia mongolica. Journal of Agricultural University of Hebei, www.cnki.com (in Chinese).

Yang, L., H. Wang, & H. Shen, 2011 .Reproduction Techniques for Hardwood Cutting of Tilia amurensis.Advanced Materials Research, P: 183 – 185.

 



[1] - دانشجوی دکترای جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس، نور

2- استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس، نور

* نویسنده مسئول، ایمیل: mtabari@modares.ac.ir

3- استاد، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس، نور

4- استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس، نور

 

 

[3] . large-leaf linden= large-leaved lime= broad-leaf lime

[4] . little-leaf linden= small-leaved lime

2. Etiolation

2.Mist

 

Becker, A., 1980. Propagation of small-leafed linden (Tilia cordata) by cuttings. Journal Allgemeine Forst-und Jagdzeitung, 151 (4-5): 96-100 (in Germany).

Broshchilov, K., & K. Kalmukov, 1988. Propagation of Tilia tomentosa and Prunusavium by green cuttings. Journal Gorsko Stopanstvo, 44: 25-28 (in Bulgarian).

Browics, K., 1978. Chorology of trees and shrubs in southwest Asia. Institute of Dendrology, Polish Academy of Sciences, 1: 67-68.

Chen, Z., 2011. The studies on softwood cutting propagation technique and rooting mechanism of Tilia Miqueliana.Master's Thesis. Nanjing Forest University, 64 pp.

Kharazi, M., H. Nemati, A. Tehranifar, A. Bagheri, & A. Sarifi, 2010. The effects of artificial auxin (IBA and NAA) on rooting of regenerated seedlings of two clove cultivars (Dianthus caryphyllus L.) under in vitro conditions. The 2nd National Congress on Biology of Researchers from Across the Country, 136p. (In Persian)

Kulkarni, M.G, R.A, Street, & J.V. Staden, 2007. Germination and seedling growth requirements for propagation of Diosscorea dregeana (Kunth) Dur.andSchinz-A tuberous medicinal plant. South African Journal of Botany, 73: 131-137.

Kunneman, B.P., & M.R. Albers, 1991. Linden trees (Tilia spp). Biotechnology in Agriculture and Forestry, 16: 152-163.

Leibundgut, H., 1984. Our Forest Trees.Verlag Huber. Frauenfeld Stuttgart, 168 pp. (in Germany).

Lixue, Y., W. Hainan, & S. Hailong, 2011. Reproduction Techniques for hardwood cutting of Tilia amurensis. Advanced Materials Research, Switzerland, p: 183-185.

Magherini,  R., & S. Nin, 1993 . Research on Rooting of Selected Tilia spp. Acta Horticulturae, 331 :259-263

Panwar, P., & S.D. Bhardwaj, 2005. Handbook of practical forestry, Agrobios (INDIA), 191 p.

Peterson, D.W., G.M. Blake, & S.S.  Pauly, 1960. Propagation of American basswood by cutting. Minnesota  Forestry Notes, P: 86: 1-2.

Qiang, L.Y., 2004. Studies on the Cutting Propagation Technique and Rooting Mechanism of Tilia. Agricultural University of Hebei, P: 1-65.

Schmidt, G., 1980. Rooting softwood cuttings of Tilia argentea. Journal Kertgazdasag, 12: 33-44 (in Hungarian).

Tabari, M. & Tabandeh, A. 2007. The germination response of Tilia platyphyllos stratified seed to irrigation and sowing depth. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 15(2): 144-151. (in Persian).

Wen-feng,  W., L. Bao-hui, Z. Qin, L. Yun-qiang, Du. Shao-hua, & L. Jian-jun, 2007. Effect of different concentration of IBA on softwood cutting of Tilia mongolica. Journal of Agricultural University of Hebei, www.cnki.com (in Chinese).

Yang, L., H. Wang, & H. Shen, 2011 .Reproduction Techniques for Hardwood Cutting of Tilia amurensis.Advanced Materials Research, P: 183 – 185.