مطالعه فلوریستیک منطقه وارک خرم‌آباد (استان لرستان)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

دانشجوی دکتری ، بیوسیستماتیک گیاهی ، دانشگاه تهران

چکیده

چکیده
منطقه وارک با مساحت 2000 هکتار در جنوب‌غربی خرم‌آباد واقع شده است. حداقل ارتفاع 1190 متر و حداکثر ارتفاع 1990 متر از سطح دریا می­باشد. مطالعات انجام شده نشان داد که در منطقه مورد مطالعه 49 خانواده، 156 سرده و 254 گونه گیاهی وجود دارد. از مهم­ترین خانواده­های منطقه می­توان خانوادهFabaceae (33 گونه) و Lamiaceae(27 گونه) را نام برد. تروفیت­ها (47 درصد)، ژئوفیت­ها (26 درصد)، کاموفیت­ها (12 درصد)، همی‌کریپتوفیت­ها (10 درصد) و فانروفیت­ها (5 درصد) مهم‌ترین گروه‌های ساختاری طیف زیستی منطقه به روش رانکایر بودند. از نظر عناصر رویشی منطقه، 43 درصد ایرانی – تورانی ، 23 درصد مدیترانه‌ای و ایرانی– تورانی و 17 درصد چند منطقه‌ای (ایرانی - تورانی، مدیترانه‌ای و اروپا – سیبری) و 5 درصد عنصر جهانی می­باشند. هدف از این تحقیق، شناسایی گونه‌های گیاهی منطقه وارک در شهرستان خرم‌آباد بوده است

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مطالعه فلوریستیک منطقه وارک خرم‌آباد  (استان لرستان)

 

فاطمه پورفلاحی[1]* ، غلامحسن ویسکرمی2

تاریخ دریافت : 1/12/94    تاریخ پذیرش : 12/05/96

چکیده

منطقه وارک با مساحت 2000 هکتار در جنوب‌غربی خرم‌آباد واقع شده است. حداقل ارتفاع 1190 متر و حداکثر ارتفاع 1990 متر از سطح دریا می­باشد. مطالعات انجام شده نشان داد که در منطقه مورد مطالعه 49 خانواده، 156 سرده و 254 گونه گیاهی وجود دارد. از مهم­ترین خانواده­های منطقه می­توان خانوادهFabaceae (33 گونه) و Lamiaceae(27 گونه) را نام برد. تروفیت­ها (47 درصد)، ژئوفیت­ها (26 درصد)، کاموفیت­ها (12 درصد)، همی‌کریپتوفیت­ها (10 درصد) و فانروفیت­ها (5 درصد) مهم‌ترین گروه‌های ساختاری طیف زیستی منطقه به روش رانکایر بودند. از نظر عناصر رویشی منطقه، 43 درصد ایرانی – تورانی ، 23 درصد مدیترانه‌ای و ایرانی– تورانی و 17 درصد چند منطقه‌ای (ایرانی - تورانی، مدیترانه‌ای و اروپا – سیبری) و 5 درصد عنصر جهانی می­باشند. هدف از این تحقیق، شناسایی گونه‌های گیاهی منطقه وارک در شهرستان خرم‌آباد بوده است.

کلمات کلیدی: فلور، جغرافیای گیاهی، شکل زیستی، خرم‌آباد ، وارک

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 جمع­آوری، شناسایی و نگهداری گیاهان هر منطقه به عنوان یک کار پایه دارای اهمیت ویژه است. به منظور مطالعات علوم مختلف زیستی هر منطقه، ناگریز باید ابتدا به مطالعه فلورستیک آن منطقه پرداخت. بررســی فلورستیک هر منطقه از اهمیت بالائی برخوردار است زیرا مانند شناسنامه‌ای برای هر منطقه است که وجود گیاهان و وضعیت آنها را نشــان می‌دهد. بنابراین جمع‌آوری گیاهان این منطقه شاید در طی سال‌های گذشته به صورت گذرا صورت گرفته اما بررسی دقیق و مشخص فلور این منطقه تاکنون انجام نشده است.

 علومی نظیر داروسازی، تغذیه و حتی علوم دیگر که با صنعت سروکار دارند، به نحوی به گیاهان هر منطقه وابسته­اند. این مطالعات به انجام نخواهد رسید مگر با جمع­آوری نمونه­های گیاهی و در مورد خاص نمونه­های اندمیک و کمیاب هر منطقه و شناسایی آن­ها. در بین کشورهای جنوب‌غربی آسیا، ایران دارای متنوع­ترین پوشش گیاهی است. این تنوع رویشی از اختلافات بزرگ آب و هوایی و نیز تاریخچه فلور و پتانسیل تکاملی آن ناشی می­شود. تنوع اقلیمی موجب شده تا در پهنه کشور اکوسیستم­های جالبی به وجود آید که هر کدام غنی از گیاهان متنوع و همچنین اجتماعات گیاهی خاص خود است. از اکوسیستم­های جالب کلان کشور می­توان به منطقه رویشی زاگرس اشاره کرد. این منطقه رویشی از شمال غربی کشور شروع و در امتداد رشته­ کوه­های نامنظم زاگرس به سمت جنوب کشیده شده و به حوالی فیروزآباد در استان فارس منتهی شده است. در زمینه جایگاه منطقه رویشی زاگرس از نظر جغرافیای گیاهی می­توان به مطالعات جوانشیر (1355) و قهرمان و عطار (1377) اشاره کرد.  لرستان به عنوان یکی از مهم­ترین کانون­های گیاهان کمیاب و آندمیک منطقه رویشی زاگرس به شمار می­رود. ابراری و ویسکرمی (1384) با بررسی فلورستیک منطقه هشتادپهلو در جنوب غربی شهرستان خرم‌آباد ، خانواده­های Lamiaceae و Asteraceae را به ترتیب با 22 و 19 گونه، مهم­ترین خانواده­های گیاهی در این منطقه معرفی کردند. ابراری و ویسکرمی(1387) نیز در مطالعه­ای مشابه به شناسایی گونه­های گیاهی منطقه اشترانکوه (محدوده دریاچه گهر) پرداختند و بیشترین تعداد گونه­ها را متعلق به تیره Asteraceae  بیان کردند.

از آن­جا که شناخت عناصر گیاهی موجود در یک منطقه به عنوان مطالعه­ای زیربنایی برای سایر تحقیقات محسوب می­شود و در منطقه مورد مطالعه نیز کار عمده­ و دقیق و متمرکزی برای مشخص نمودن ترکیب فلورستیک صورت نگرفته است و به لحاظ اینکه منطقه از نظر پوشش گیاهی و رستنی­ها از نظر ویژگی­های خاصی برخوردار است، انجام چنین مطالعه­ای ضروری به نظر می­رسد. این تحقیق در نظر دارد تا با مطالعه فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان در منطقه وارک، اطلاعات پایه در خصوص ویژگی­های فلورستیک این منطقه ارائه دهد.

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

وارک در غرب گردنه نوژیان، در بخش پاپی در جنوب شرقی  خرم‌آباد  قرار گرفته است. منطقه مورد مطالعه با حدود2000 هکتار مساحت ، بین عرض­های 33 درجه و 13 دقیقه  تا  33 درجه و  15 دقیقه شمالی  و طول‌های 48 درجه و 30 دقیقه  تا 48 درجه و ­ 32 دقیقه شرقی  قرار دارد. کم­ترین ارتفاع آن حدود 1191  متر و بیشترین ارتفاع آن حدود 1991 مترمی باشد. میانگین بارش سالیانه حدود 500 میلی­متر و متوسط درجه حرارت سالیانه 17 درجه سانتی گراد می­باشد.

آبشار وارک واقع در پنجاه کیلومتری مسیر خرم‌آباد  به طرف ایستگاه کشور یکی دیگر از زیبایی‌های کم‌نظیر سرزمین آبشارها، لرستان است .سرچشمه آبشار بالای یک صخره است که با فاصله 15 متر از دیگری آبشار دوم به وجود آمده است. حداکثر ارتفاع این آبشار به شصت متر می‌رسد و عرضی معادل پنجاه متر را در برمی گیرد.

روش تحقیق

روش کار در تعیین فلورستیک منطقه با مرجعات مکرر به منطقه در فصل رویش می­باشد و گیاهان مختلف در نقاط موردنظر در زمان­های مختلف نظیر زمان­های گل‌دهی، میوه­دهی و حتی بذردهی جمع­آوری شدند. نمونه­های جمع­آوری شده در لابه‌لای کاغذهای خشک کن قرار داده شد تا رطوبت آن­ها گرفته شود. بعد از این کار نمونه­ها روی کارت­­های مخصوص هرباریوم منتقل و توسط منابع معتبر علمی از جمله فلورا ایرانیکا مورد شناسایی قرار گرفت و بر اساس تیره، سرده و گونه مرتب شد و درون پوشه­های ویژه­ای جهت نگهداری در هرباریوم قرار داده شدند. شکل زیستی گیاهان با استفاده از سیستم Raunkiaer مشخص شده و شکل زیستی در این سیستم بر مبنای موقعیت جوانه­های انتهایی که فصل زمستان گذرانی دارند در سال بعد بخش­های مختلف گیاه را حاصل می­کنند، تعیین و به پنج طبقه فانروفیت­ها، کاموفیت­ها، همی کریپتوفیت­ها، ژئوفیت­ها و تروفیت­ها تقسیم می­گردد (قهرمان، 1375). مناطق انتشار گونه­های گیاهی منطقه با استفاده از منابع علمی مذکور مشخص گردید.

نتایج

فلور منطقه مورد مطالعه نشان داد که در این منطقه 49 خانواده، 156 سرده، 254 گونه­های گیاهی وجود دارد (جدول 2). مهم­ترین خانواده­های منطقه عبارتند ازFabaceae (33 گونه) و Lamiaceae(27گونه) است. از نظر شکل زیستی، 47 درصد گونه­های گیاهی منطقه تروفیت، 26 درصد ژئوفیت، 12درصد کاموفیت، 10 درصد همی کریپتوفیت و 5 درصد فانروفیت هستند (شکل1). از نظر پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه، 43 درصد عنصر ایرانی- تورانی، 23 درصد مربوط به دو سرزمین گیاهی مدیترانه­ای و ایرانی– تورانی، 17 درصد مربوط به سه سرزمین ایرانی - تورانی، مدیترانه ای و اروپا – سیبری و 5 درصد مربوط به اکثر سرزمین­های گیاهی می­باشند که نشان دهنده غلبه گونه­های انحصاری ناحیه رویشی ایران و تورانی است. (شکل 2).

 

شکل1. هیستوگرام درصد فراوانی شکل­های زیستی گیاهان منطقه

Ph: فانروفیت، He: همی کریپتوفیت، Ch: کاموفیت، Ge: ژئوفیت، Th: تروفیت

 

 

 

درصد

                               

 

 

شکل 2. هیستوگرام درصد فراوانی نواحی رویشی گیاهان منطقه

IT)                 : ایرانواورانی، M: مدیترانه­ای، ES: اروپا، سیبری، Cosm: اکثر سرزمین­های گیاهی(

درصد

 

 

جدول  1- مقایسه تیپ زیستی در دو منطقه وارک و هشتاد پهلو

منطقه هشتاد پهلو (درصد)

منطقه وارک (درصد)

تیپ زیستی

54/38

26

ژئوفیت

78/8

5

فانروفیت

84/6

10

همی کریپتوفیت

58/16

12

کاموفیت

26/29

47

تروفیت

 

 

 

 

نام آرایه

شکل زیستی

منطقه رویشی

Aceraceae

Acer monspesulanum

 L.  subsp. cinerascence (Boiss)

 

Ph

 

IT

Adiantaceae

Adiantum capillus - veneris L

 

Ge

 

Cosm

Alismaceae

Alisma  lanceolata WITH.

 

He

 

Cosm

Amarylidaceae

Ixilirion tataricum (Pall.) Herb

 

Ge

 

Cosm

Anacardiaceae

Pistacia  khinjuk Stock

 

Ph

 

IT

Aristolochiaceae

Aristolochia. Olivieri Colegno

 

Ge

 

IT

Aspleniaceae

Ceterach. officinarum DC

 

Ge

 

Cosm

Astereae

Carthamus dentatus Vahl

Carthamus lanatus L. ssp.turkestanica

Centaurea Behen

Centaurea  Sosnovsky

Cephalorrhyncus Boiss Rechingerianus Tuisl

Chondrilla Juncea L.

Cirsium Miller

Cirsium Miller spectabile DC

Cousiniacass    disfulensis borm

Crepis L pulchra

Crepis  sancta (L.) Bobcock 

Geropogon L. hybridus                                                  

Outreya carduiformis Jaub. & Spach

Postia Boiss.&Blanche puberula.&Hausskn 

Rhagadiolus Scop edulis Gaertn                                                                    

 

 

Th

Th

He

Ch

Ch

Ge

He

He

He

He

He

Th

Th

He

Ch

 

IT, M

IT, M

IT

IT

IT

IT

IT,M, Es

IT

IT

IT

IT

IT,M, Es

IT, M

IT

IT

Boraginacae

Cynoglossum. creticum Miller

 

He

 

IT,CosmEs

Campanulaceae

Campanula  Cecilii Rech.F & Schiman- Zeika

Campanula flaccidula Vatke

Legousia  falcata (TEN.) Frittsch             

MindiumAdanson. laevigatum Rech.f.&Schiman-zeika

 

Th

Th

Th

He

 

IT

IT

IT,M, Es

IT

Capparidaceae

Capparis spinosa L

Cleome iberica DC

 

 

Ph

Th

 

IT, M

IT

Caryophyllaceae

Acanthophyllum kurdicum Boiss.&Hausskn

Acanthophyllum gypsophiloides Fenzl

Buffonia oliveriana Ser

Holosteum umbellatum L

Minurtia hamata

Petrorhagia (Ser.)Link cretica (L.) Ball

Silene austro-iranica Rech.f.,Aell

Stellaria pallida (dumort.)Pire

 

Ch

Ch

Th

Th

Th

Th

Th

Th

 

IT

IT

IT, M

IT, M

IT, M

IT,CosmEs

IT

 

 

 

 

جدول 2- فلور منطقه وارک خرم آباد در استان لرستان

نام آرایه

شکل زیستی

منطقه رویشی

Cistaceae

Helianthemum ledifolium Miller

Helianthemum microcarpum

 

Th

Th

 

IT

IT, M

Colchicaceae

Colchicum persicum Baker

Colchicum robustum (Bge.) Stefanov

 

Ge

Ge

 

IT

IT

Convolvulaceae

Convolvulus chondrilloides Boiss

 

Ch

 

IT

Crassulaceae

Rosularia sympervivoides(M.B.) Berger

Sedum L callichorum Boiss

Umblicus DC intermedius Boiss

Umblicus DC tapaeolifoius

 

Ge

Th

Ge

Ge

 

IT

IT, M

IT, M

IT

 

Cucurbitaceae

Bryonia multiflora Boiss. & Heldr

 

Ge

 

IT, M

Cyperaceae

Bolboschoenus (Aschers.) maritimus

Carex diluta

 

Ge

Ge

 

IT,M, Es

IT

 

Dipsacaceae

Cephalaria dichaetophora Boiss

Pterocephalus plumosus (L.) Coult.

Scabiosa L Olivieri Coult

 

Th

Th

Th

 

IT, M

IT, M

IT,M, Es

 

Euphorbiaceae

Euphorbia craspedia Boiss

Euphorbia  denticulata LAM

Euphorbia  eriophora

Euphorbia orientale L

Euphorbia  petiolata BANKS . & Soland 

Euphorbia phymatosperma Boiss &Gaill

Euphorbia turcomanica Boiss     

 

 

Fagaceae

Quercus brantii Lindl . var . persica          

 

Th

Ch

Th

Ge

Th

Th

Th

 

 

 

Ph

 

IT

IT

IT

IT

IT

IT

IT

 

 

 

IT

 

 

Gentianaceae

Gentiana Olivieri Griseb

 

Geraniaceae

Geranium rotundifolium L

Geranium tuberosum L

 

 

 

Ge

 

 

Th

Th

 

IT

 

 

IT,M, Es

IT,M, Es

 

Graminaceae

Aegilops crassa Boiss

Aegilops umbellulata Zhuk

Arrhenatherum Beauv kotschyi

Bromus danthoniae

Cenchrus pennisetiformis Hochst.& Steud

Cynosurus Linn elegans Desf

Echinaria capitata (L.) Desf

Heteranthlium Hochst piliferum (Bankset Sol.)

Hordeum L glaucum Steud

Lolium persicum Boiss.et Hoh

Melica persica Kunth

Milium pedicellare (Bornm.) Rozhev.ex Meld

Oryzopsis Michx holciformis (M.B.) Hack

Parapholis incurva (L.)  C.E. Hubbard

Poa timoleontis Heldr. Ex 

Saccharum L Ravennae (L.) Murr

Stipa barbata Desf

Stipagrostis Nees plumosa (L.) Munro ex T.Anders 

Taeniatherum crinitum (Schreb.) Nevski

Trachynia distachya (L.)  Link

 

Th

Th

Ge

Th

Ge

Th

Th

Th

Th

Th

Ge

Th

Ge

Th

Ge

Ge

Ge

Ge

Th

 

Th

 

IT, M

IT

IT, M

IT, M

IT, M

IT,M, Es

IT,M, Es

IT, M

IT,M, Es

IT, M

IT, M

IT, M

IT,M, Es

IT,M, Es

IT,M, Es

IT,M, Es

IT,M, M, Es

IT,M, Es

 

IT,M, Es

Hypericaceae

Hypericum helianthemoides (Spach.)

Hypericum  scabrum

 

 

Iridaceae

Gladiolus atroviolaceus Boiss.

Gynandriris Sisyrinchium (L.)

Iris hymenosphatha Mathew & Wendelbo

 

Ge

Ge

 

 

 

Ge

Ge

Ge

 

IT

IT,M

 

 

 

IT

IT,M

IT,M,Es

 

 

 

Fabaceae

Astragalus anacardius

Astragalus baba- alliar Parsa

Astragalus bodeanus Fischer

Astragalus campylorrhyncus F.& M

Astragalus ecbatanus Bunge

Astragalus galbineus Maassoumi

Astragalus gaubae Bornm

Astragalusgossypinus Fischer  

Astragalus hamosus L

Astragalus ibicinus Boiss . & Havsskn  

Astragalus ophiocarpus Benth.ex Boiss

Astragalus ovinus

Astragalus rhodosemius Boiss

Astragalus tribuloides Delil

Coronilla scorpiodes (L.) W.D.J.Koch

Lens MILLER orientalis Boiss

Medicago constricta Durieu

Medicago coronata (L.) Bartalini

Medicago lupulina

Medicago minima (L.) bart

Medicago orbicularis (L.)

Onobrichys melanotricha Boiss.

Pisum L sativum

Trifolium grandiflorum Schreb

Trifolium hybridum

Trifoliumpilulare Boiss

Trifoliumpurpureum Loisel

Trifolium resupinatum L

Trifolium scabrum L

Trifolium stellatum L

Trifolium tomentosum L

Trifolium Vavilovii

 

Ch

PH

Ch

Ch

Ch

Ch

Ch

Ch

Th

Ch

Th

Ch

Ch

Th

Th

Th

Th

Th

Th

Th

Th

Ch

Th

Th

Ge

Th

Th

Th

Th

Th

Th

Th

 

 

IT

IT

IT

IT, Es

IT

IT

IT

IT

IT,M,Es

IT

IT,M,Es

IT

IT ,Es

IT,M

IT,M

M, IT

M

M

IT,M,Es

IT,M,Es

M

IT

IT,Es

IT,M,Es

IT,M,Es

M, IT

IT,M,Es

IT,M,Es

M,Es, IT

M

M

M, IT

Liliaceae

Allium convallarioides

Allium eriophyllum Boiss

Allium haemanthoides Boiss.&Reut.&Regel

Allium laeve Wendelbo&Von Bothmer

Allium paniculatum L

Allium rotundum

Allium stamineum

Gagea Salib tenuifilia

Muscari comosum MILLER

Muscari neglectum Guss

Ornithogalum brachystachys C.KOCH

Tulipa systola Stapf

 

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

 

 

IT

IT

IT

IT

IT

IT

IT

Es,M, IT

Es,M, IT

Es,M, IT

Es,M, IT

Es,M, IT

 

Labiateae

Cyclotrichum leucotrichum (Boiss.) Manden . & Scheng

Cyclotrichum Strausii (Bornm.) Rech.

Eremostachys leavigatus Bunge

Marrobium vulgare

Micromeria Benth  myrtifolia Boiss.&Honen

Nepeta humilis Benth

Nepeta kotschyi

Nepeta  petraea Benth

Nepeta  Strausii Hausskn.& Bornm

Phlomis .Bruguieri Desf

Phlomis caucasica Rech .f.

Phlomis kurdica

Phlomis  lanceolata Boiss

Phlomis Olivieri Benth

Salvia L bracteata Banks&Soland

Salvia  ceratophylla

Salvia  indica

Salvia  macrosiphon

Salvia  Reuterana Boiss

Salvia  sclreolepis Bernm.ex Hedge

Salvia trichoclada Benth.

Stachys  ballotiformis Vatke

Stachys  Benthamiana Boiss

Stachys inflata L

Stachys  melampiroides Hand-Mtz

Teucrium orientale L

 

 

 

 

Ch

 

Ch

Ge

Ge

He

He

Ge

Th

Th

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge

Ge  

Ge   

Ge      

Ge      

Ch

Ch

Ch

Th

Ch

 

IT

 

IT

IT

Cosm

IT,M

IT

IT

IT

IT

IT,M

IT

IT

IT

IT

IT

IT,M

IT,M

IT

IT

IT

IT,M

IT

IT

IT

IT

IT

 

Linaceae

Linum L macronatus Bertol . ssp. Macronatus

Linum L nodiflorum

Linum L strictum L

 

Ch

Th

Th

 

IT,M,Es

IT,M,Es

IT,M,Es

 

Moraceae

Ficus L carica

 

Ph

 

IT

Papaveraceae

ادامه جدول 2-

 

Hypecoum pendulum L. Var .pendulum

Papaver Argemone

Papaver  glaucum Boiss & Hausskn

Roemeria Medic refracta DC

 

Th

Th

Th

Th

 

M,IT, Es

M,IT, Es

IT

IT

Plantaginaceae

Plantago psyllium L

 

Th

 

M, IT

Plumbaginaceae

Acantholimon Boiss brachystachys

PlumbagoL europaea L

 

Ch

He

 

IT

IT, M

Podophyliaceae

Bongardia C.A.MEY chrysogonum

 

Ge

 

IT, M

Primulaceae

Anagalis arvensis L

Androsace maxima

 

Th

Th

 

Es, M

IT, M

Ranunculaceae

Nigella segetalis M.B

Ranunculus millefolius

Ranunculus oxyspermum Willd

Thalictrum sultanabadensis Stapf

 

Th

Ge

Ge

Ge

 

IT, M

IT, M

IT, M

IT, M

Rosaceae

Amygdalus arabicus Olivier

Amygdalus lycioides Spach

Crataegus meyeri Pojark

 

 

Ph

Ph

Ph

 

IT

IT

Cosm

 

Rubiaceae

Asperula fragillima (Boiss . et Haussk. )

Asperula  glumerata (M.B) Griseb

Callipeltis cucularia (L)Stev

Galium ceratocarpon Boiss

Galium  Parisiense

Galium setaceum LAM

Galium tricornatum Dandy

Sherardia L arvensis

 

 

Ch

Ch

Th

Ch

Th

Th

Th

Th

 

 

 

 

IT

IT

IT

IT

M

Cosm

M

M

 

 

Rutaceae

Hoplophyllum A.Juss perforatum (M.B.)

 

Scrophulariaceafae

 Linaria Mill micrantha (CAV) Hoffm.&Link

 Verbascum agrimoniifolium (C.Koch) Hub-Mor

Verbascum  pseudo –digitalis NAB

Verbascum  persica Poir

 

Ge

 

 

Th

He

He

Th

 

IT

 

 

M, IT

Es,M, IT

IT

Es,M, IT

 

 

Solanaceae

Hyoscyamus reticulates

Physalis divaricata

 

He

Th

 

M, IT

IT

 

Thymeliaeaceae

Daphne mucronata Royle

Celtis taurnefortii LAM

 

 

Th

Ph

 

Cosm

M

Urticaceae

Parietaria judaica L.

 

 

 

Ch

 

IT

Valerianaceae

Valerianella coronata (L) DC

Valerianella dactylophylla

Valerianella pumila (L) DC

Valerianella vesicaria (L) Moench

 

Violaceae

Viola modesta fenzl

 

Th

Th

Th

Th

 

 

Th

 

Es, IT

IT, M

IT,M, Es

IT, M

 

 

IT

 

 

بحث

فلور منطقه وارک برای اولین بار در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است که طی آن وجود 254 گونه گیاهی از 156 سرده و 49 خانواده را نشان می­دهد. ویژگی­های فلورستیک هر منطقه مانند شناسنامه­ای برای آن منطقه بوده و مطالعه آن از اهمیت بالایی برخوردار می­باشد، چرا که با مطالعه فرم بیولوژیک گیاهان یک ناحیه می­توان شرایط اپتیمم اکولوژیک آن ناحیه را تعیین نمود و یا بالعکس با داشتن اطلاعات اکولوژیکی ناحیه‌ای می­توان فرم بیولوژیک نباتاتی که پوشش سبز آن را تشکیل می­دهند تجسم نمود (ثابتی، 1373). با توجه به کم بودن عرصه مورد مطالعه (حدود 2000 هکتار)، این منطقه از تنوع گونه­های چشم­گیری برخوردار است. از مجموع گونه­های شناسایی شده، گونه بلوط ایرانی Quercus brantii var.persica مانند سایر کوه­های استان لرستان در ارتفاعات کمتر از 1500 متر پوشش غالب را تشکیل می­دهد. از گونه­های درختی همراه این گونه می­توان به Pyrus syriaca،monspessulanum var.cinerascens Acerاشاره کرد که با تراکم کمتری حضور دارند. پوشش تنک این گونه­ها احتمالاً به علت جنگل به­­واسطه بهره­برداری از چوب، میوه و غیره و نیز قطع درختان به خاطر ایجاد زمین­های زراعی بوده است که می­بایست از گسترش روند تخریبی آن جلوگیری به عمل آید.

در بین خانواده­های گیاهی خانواده Fabaceae با 33 گونه و خانواده Lamiaceae با 27 گونه در رده اول و دوم تنوع گونه ای قرار دارند. ابراری واجاری و ویسکرمی (1384) در منطقه هشتاد پهلو نتایج نسبتاً مشابهی به دست آوردند (خانواده Lamiaceae با 21 گونه). همچنین نتایج این تحقیق با پژوهش انجام گرفته در منطقه سفیدکوه استان لرستان (ویسکرمی، 1379) مطابقت دارد (خانواده Lamiaceae با 46 گونه). توسعه و گسترش خانواده Lamiaceae در منطقه وارک احتمالاً به دلیل چرای بی­رویه دام­ها و تخریب مراتع است که این روند با شدت کمتری در منطقه سفیدکوه دیده ­شده است( رضوی و اسماعیل زاده ، 1385). همچنین گونه­هایی از تیره Lamiaceae مثل فراسیون (Marrubiun vulgar) که از علف­های هرز مزارع بوده و در زمین­های بایر و مراتع نیز رویش دارد در نواحی تخریب شده جنگل­ها به مقدار زیاد رویش می­یابند (کریمی، 1374).

در این پژوهش بیش از 41 درصد  گونه­ها در طبقه ارتفاعی 1500-1300 متر قرار گرفتند و بالاترین طبقه را به خود اختصاص دادند. لازم به ذکر است که از بین 254 گونه جمع آوری شده انتشار جغرافیایی 50 گونه به صورت اندمیک (بومی) است. بررسی طیف جغرافیای گیاهی گونه­های منطقه نشان دهنده غلبه گونه­های انحصاری ناحیه رویشی ایران و تورانی است. درصد بالای عناصر رویشی ایرانو تورانی نشانگر اقلیم خشک و نیمه خشک در این منطقه است

مقایسه تیپ زیستی گیاهان مورد مطالعه در منطقه وارک با پژوهش صورت گرفته در منطقه هشتاد پهلو (ابراری واجاری و ویسکرمی، 1384)به شرح زیر است:

ژئوفیت در منطقه وارک26%، در منطقه هشتاد پهلو54/38%، فانروفیت در منطقه وارک5 %، در منطقه هشتاد پهلو 78/8%، همی کریپتوفیت در منطقه وارک 10%، در منطقه هشتاد پهلو84/6%، کاموفیت در منطقه وارک12%، در منطقه هشتاد پهلو58/16، تروفیت در منطقه وارک47%، در منطقه هشتاد پهلو26/29.

بر اساس جدول 1 می­توان اظهار نمود که در منطقه مورد مطالعه در بین تیپ­های زیستی اشاره شده، تروفیت­ها بیشترین فراوانی (47 درصد) و فانروفیت­ها کم­ترین فراوانی (5 درصد) را دارا هستند، در حالی که در منطقه هشتاد پهلو، تروفیت­ها از نظر فراوانی بعد از ژئوفیت­ها در مکان دوم قرار دارند (26/29 درصد). شکل زیستی گیاهان صرف نظر از اینکه ویژگی تاکزونومیکی آن­­ها را نشان می­دهد، بیانگر سازش گیاهان با شرایط زیست محیطی نیز می­باشد. در واقع تشابه ساختاری و شکل زیستی گیاهان یک منطقه نشان دهنده سازگاری مشابه آن­ها با شرایط زیستگاهی جهت بهره­گیری از منابع محیطی موجود در آن زیستگاه است. فراوانی زیاد تیپ زیستی تروفیت در منطقه مورد مطالعه، سازگاری مطلوب این شکل زیستی را به به بارندگی فصلی نشان می­دهد و فراوانی تیپ ژئوفیت نیز مبین تسلط شرایط کوهستانی منطقه می­باشد(عصری، 1387).

  بر اساس مطالعات انجام شده می­توان اذعان داشت که با افزایش ارتفاع از تراکم و تنوع گونه­های درختی نظیر بلوط و کیکم کاسته شده و در عوض گیاهان علفی و بوته­ای جایگزین آن­ها می­گردند. بدیهی است چنین گیاهانی قدرت بردباری و سازگاری بیشتری نسبت به شرایط نامساعد اقلیم کوهستانی دارند، از این رو جایگزین درختان شده­اند. نکته مهم دیگر که باید مطرح نمود ضرورت جلوگیری از گسترش زمین­های زراعی است، تا شرایط مساعدی برای گونه­های واقعی فراهم شود و از انقراض آن­ها جلوگیری به عمل آید.

 

 

References

  1. Assadi (ed.). 1988–2011. Flora of Iran, Vols 1–73. Tehran: Research Institute of Forests & Rangelands.
  2. Davis, P.H. (ed.). 1965–1988. Flora of Turkey, Vols 1–10. University of Edinburgh Press.
  3. Ghahreman, A. & Attar, F. 1999. Biodiversity of plant species in Iran. Vol. 1. Tehran University Publications.
  4. Komarov, V.L. & Shishkin, B.K. (eds). 1963–2001. Flora of the USSR, Vols 1–30. IPST and Keter Press.
  5. Rechinger, K.H. (ed.). 1963–2010. Flora Iranica, Nos 1–178. Graz: Akademische Druck-und Verlasanstalt (1–174), Wien: Naturhistorisches Museum (175–178).
  6. Townsend, C.C., Guest, E. & Al-Ravi, A. 1966–1988. Flora of Iraq, Vols 1–9. Ministry of Agriculture, Republic of Iraq.
  7. Raunkiær, C. 1934. The Life Forms of Plants and Statistical Plant Geography, being the collected papers of C. Raunkiær. Translated by H. Gilbert-Carter, A. Fausbøll, and A. G. Tansley. Oxford University Press.
  8. Abrari vajari.K,Veiskarami.G(2005) .Floristic study of Hashtad – Pahlu region in Khorramabad (Lorestan).pajuhesh & Sazandegi No:67,pp:58-64.(In Persian).
  9. Abrari vajari.K,Veiskarami.G (2008) Fluorite Study of Oshtarankh Area (case study: Gohar Lake ). Forest and Rangeland Quarterly, no 76,77. In Persian.
  10. 10.  Sabeti.H (1994) Forests, trees and shrubs of Iran. Yazd University Press.in Persian.

11. Djavanshir.K (1976). Atlas of woody plants of Iran. Publication of National Association for the Conservation of Natural Resources and Human Environment. in Persian.

12. Razavi, S A. and Esmailzadeh O., 2004. Introduction of flora, life form and plant geographical distribution of Oriental Beech (Fagus orientalis Lipsky) Stands in Vaz Forests. The fourth international Iran and Russia Conference, 8th- 10th September 2004, Shahrekord- Iran. Inpersian.

13. . Asri. Y (2008). Plant diversity in mouteh refuge, iran. Rostaniha, Vol. 9(1), pp: 25-37.

14. Ghahreman.A (1996). Basic phytology. vol 1,2. University of Tehran Press. In Persian.

15. Ghahreman.A;Attar.F (1998)Biodiversity of Iranian Plant Species. Vol1. University of Tehran Press. In Persian.

16. Karimi.H (1995). Weeds in Iran. University Publication Center. In Persian.

17. Veiskarami.G (2000). Fluorite Study of Lorestan Sefidkooh Area. A thesis submitted for degree of mater science ant natural resource. University of Tehran. In Persian.

 



[1] * دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، دانشکده علوم جنگل f.pourfalahi@gmail.com

2 دانشجوی دکتری بیوسیستماتیک گیاهی دانشگاه تهران

        

 

References

  1. Assadi (ed.). 1988–2011. Flora of Iran, Vols 1–73. Tehran: Research Institute of Forests & Rangelands.
  2. Davis, P.H. (ed.). 1965–1988. Flora of Turkey, Vols 1–10. University of Edinburgh Press.
  3. Ghahreman, A. & Attar, F. 1999. Biodiversity of plant species in Iran. Vol. 1. Tehran University Publications.
  4. Komarov, V.L. & Shishkin, B.K. (eds). 1963–2001. Flora of the USSR, Vols 1–30. IPST and Keter Press.
  5. Rechinger, K.H. (ed.). 1963–2010. Flora Iranica, Nos 1–178. Graz: Akademische Druck-und Verlasanstalt (1–174), Wien: Naturhistorisches Museum (175–178).
  6. Townsend, C.C., Guest, E. & Al-Ravi, A. 1966–1988. Flora of Iraq, Vols 1–9. Ministry of Agriculture, Republic of Iraq.
  7. Raunkiær, C. 1934. The Life Forms of Plants and Statistical Plant Geography, being the collected papers of C. Raunkiær. Translated by H. Gilbert-Carter, A. Fausbøll, and A. G. Tansley. Oxford University Press.
  8. Abrari vajari.K,Veiskarami.G(2005) .Floristic study of Hashtad – Pahlu region in Khorramabad (Lorestan).pajuhesh & Sazandegi No:67,pp:58-64.(In Persian).
  9. Abrari vajari.K,Veiskarami.G (2008) Fluorite Study of Oshtarankh Area (case study: Gohar Lake ). Forest and Rangeland Quarterly, no 76,77. In Persian.
  10. 10.  Sabeti.H (1994) Forests, trees and shrubs of Iran. Yazd University Press.in Persian.

11. Djavanshir.K (1976). Atlas of woody plants of Iran. Publication of National Association for the Conservation of Natural Resources and Human Environment. in Persian.

12. Razavi, S A. and Esmailzadeh O., 2004. Introduction of flora, life form and plant geographical distribution of Oriental Beech (Fagus orientalis Lipsky) Stands in Vaz Forests. The fourth international Iran and Russia Conference, 8th- 10th September 2004, Shahrekord- Iran. Inpersian.

13. . Asri. Y (2008). Plant diversity in mouteh refuge, iran. Rostaniha, Vol. 9(1), pp: 25-37.

14. Ghahreman.A (1996). Basic phytology. vol 1,2. University of Tehran Press. In Persian.

15. Ghahreman.A;Attar.F (1998)Biodiversity of Iranian Plant Species. Vol1. University of Tehran Press. In Persian.

16. Karimi.H (1995). Weeds in Iran. University Publication Center. In Persian.

17. Veiskarami.G (2000). Fluorite Study of Lorestan Sefidkooh Area. A thesis submitted for degree of mater science ant natural resource. University of Tehran. In Persian.