بررسی اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک در میزان عناصر معدنی گیاهان (مطالعه موردی: مراتع طالقان)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مرتعداری، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران

چکیده

با توجه به اهمیت عناصر معدنی در تغذیه دام‌های چرا کننده از مرتع و تغییرات میزان عناصر در مراحل مختلف فنولوژیک در گیاهان، آگاهی دامداران و مرتعداران از این تغییرات برای برنامه ریزی صحیح ورود و خروج دام و تامین نیازهای تغذیه ای دام­های چرا کننده از مرتع در زمان‌های مختلف فصل چرا، ضروری است. در این مطالعه میزان شش عنصر پرمصرف کلسیم، منیزیم، فسفر، کلر، سدیم و پتاسیم و پنج عنصر کم مصرف آهن، مس، روی، کبالت و منگنز در هشت گونه مرتعی پهن برگ علفیPrangus uloptera, Medicago sativa, Lotus goeblia, Trifolium montanum, Sanguisorba minor, Stachys inflate, Melilotus officinalis  و Ferula ovina مورد استفاده گوسفند در مراحل رویشی، گلدهی و بذر دهی در مراتع طالقان اندازه گیری شد. برای تعیین اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک از تجزیه واریانس دو طرفه استفاده شد و در صورت معنی دار شدن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک، از آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد؛ با پیشرفت مراحل رشد گیاه، میزان عناصر پر مصرف و کم مصرف کاهش پیدا کردند، و بین مقدار روی، مس، منگنز، فسفر، کلر، پتاسیم و سدیم هشت گونه مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژیک اختلاف معنی داری وجود نداشت، ولی بین مقدار منیزیم، کلسیم، آهن و کبالت هشت گونه در مراحل مختلف فنولوژیک تفاوت معنی دار در سطح 99% وجود داشت. 

کلیدواژه‌ها


بررسی اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک در میزان عناصر معدنی گیاهان (مطالعه موردی: مراتع طالقان)

حسین ارزانی[1]، محمود حمیدیان*[2]، حسین آذرنیوند[3]، محمد علی زارع چاهوکی[4]

تاریخ دریافت: 13/08/94   تاریخ پذیرش: 02/05/95

 

چکیده

با توجه به اهمیت عناصر معدنی در تغذیه دام‌های چرا کننده از مرتع و تغییرات میزان عناصر در مراحل مختلف فنولوژیک در گیاهان، آگاهی دامداران و مرتعداران از این تغییرات برای برنامه ریزی صحیح ورود و خروج دام و تامین نیازهای تغذیه ای دام­های چرا کننده از مرتع در زمان‌های مختلف فصل چرا، ضروری است. در این مطالعه میزان شش عنصر پرمصرف کلسیم، منیزیم، فسفر، کلر، سدیم و پتاسیم و پنج عنصر کم مصرف آهن، مس، روی، کبالت و منگنز در هشت گونه مرتعی پهن برگ علفیPrangus uloptera, Medicago sativa, Lotus goeblia, Trifolium montanum, Sanguisorba minor, Stachys inflate, Melilotus officinalis  و Ferula ovina مورد استفاده گوسفند در مراحل رویشی، گلدهی و بذر دهی در مراتع طالقان اندازه گیری شد. برای تعیین اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک از تجزیه واریانس دو طرفه استفاده شد و در صورت معنی دار شدن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک، از آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد؛ با پیشرفت مراحل رشد گیاه، میزان عناصر پر مصرف و کم مصرف کاهش پیدا کردند، و بین مقدار روی، مس، منگنز، فسفر، کلر، پتاسیم و سدیم هشت گونه مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژیک اختلاف معنی داری وجود نداشت، ولی بین مقدار منیزیم، کلسیم، آهن و کبالت هشت گونه در مراحل مختلف فنولوژیک تفاوت معنی دار در سطح 99% وجود داشت.

کلمات کلیدی: عناصر معدنی، مراتع طالقان، گوسفند، مرحله فنولوژیک، آزمون دانکن

 

 

 

 

 

 


مقدمه

از مهم‌ترین عوامل محدود کننده عملکرد رشد و تولید مثل در حیوانات مزرعه به ویژه هنگام چرا در مرتع کمبود مواد معدنی یا عدم تعادل آن‌ها می‌باشد، کمبود مواد معدنی مهم در حیوانات نه تنها باعث کاهش تولید می‌گردد، بلکه می‌تواند به بیماری‌های متابولیکی سخت نیز منجر گردد (10).  یکی از عوامل موثر بر میزان عناصر معدنی در گیاهان مرتعی مرحله رشد گیاه است، بدین معنی که مرحله بلوغ گیاه تأثیر مهمی روی غلظت مواد معدنی دارد. یکی از مهم‌ترین این تأثیر‌ها کاهش غلظت فسفر است که به طور معمول با بالغ شدن گیاه رخ می‌دهد (1). مرحله بلوغ نیز تأثیر مهمی روی مواد معدنی دارد (11) و غلظت عناصر در فصول مختلف و در گونه های مختلف پهن­برگ علفی و گندمیان تغییر می‌یابد. بالاترین سرعت جذب مواد معدنی تقریباً در مرحله رویشی گیاه صورت می‌گیرد. با افزایش سن گیاه در سرعت جذب مواد معدنی تغییراتی اساسی روی می‌دهد، این کاهش اصولاً به واسطه افزایش نسبی در مواد ساختمانی (دیوار سلولی و لیگنین) و ترکیبات نشاسته های ایجاد می‌شود (6 و7).

عصری (1996) با بررسی عناصر معدنی چند گونه شور پسند به این نتیجه رسید که در این گیاهان انباشتگی یون‌های سدیم و کلر نسبت به پتاسیم، کلسیم و منیزیم بیشتر است و اختلاف معنی داری بین میانگین غلظت هر یک از یون‌ها ر گونه های مختلف وجود داشت(1)، و داولتشینا و یولچیوا[5] (1989)، در رابطه با ترکیب شیمیایی و معدنیKochia prostartaSalsola orientalis, مطالعاتی انجام دادند که داده­های مربوط به پروتئین خام، سلولز، خاکستر، فسفر و کلسیم در گیاهان مذکور را در چند مرحله رشد اندازه گیری کردند. نتایج نشان داد که ترکیب شیمیایی گیاه با تغییر سن تغییر یافت(3). و همچنین برکن و استینس[6] (2004) تغییرات فصلی غلظت عناصر کادمیوم و روی در گونه های مرتعی بومی نروژ را مورد مطالعه قرار دادند و دریافتند که؛ که تنوع فصلی عناصر بخصوص در فصل بهار وجود دارد و غلظت عناصر در فصول مختلف و در گیاهان مختلف تغییر می‌یابد(2). تحقیقات سنجی و همکاران[7] (2005) نیز نشان می‌دهد عامل تغییرات فصلی در تغییر محتوای غذایی گونه مورد بررسی بسیار موثر است(10).

ورمقانی و همکاران (2006) عناصر معدنی گیاهان مرتعی استان ایلام ( گونه های گندمیان و پهن برگ علفی) را مورد مطالعه قرار دادند و

 

دریافتند که اختلاف میانگین کلسیم، فسفر، منیزیم، پتاسیم و آهن در مراحل مختلف نمونه برداری معنی دار بوده در حالیکه میانگین منگنز، مس و روی در این مراحل اختلاف معنی داری را نشان نمی‌دهد(12). همچنین استر پرز کرونا و همکاران[8] (1998) تأثیر فصل رشد را روی مقدار تولید، پروتئین، لیگنین، سلولز، همی سلولز و قابلیت هضم پذیری ماده خشک و همچنین تجمع عناصر معدنی را در نمونه های گیاهی علف‌زارهای نیمه خشک اسپانیا تعیین کردند، و نتیجه گیری کردند که در طی فصول رشد مقدار مواد معدنی کاهش پیدا کرد درحالی‌که فیبر افزایش پیدا کرد(6). همچنین حیدریان آقاخانی  و همکاران (2011)، در پژوهشی به منظور بررسی مقدار منیزیم، کلسیم، سدیم، پتاسیم و فسفر در چهار گونه بوته‌ای غالب و شور پسند مراتع بیابانی سبزوار در سه مرحله رویشی (رویشی، گلدهی و بذردهی)، با بررسی مراحل مختلف فنولوژیک در گونه های مذکور مشخص کردند که خاکستر، فسفر و منیزیم طی دوره رویش روند افزایشی، پتاسیم روند کاهشی و سدیم و کلسیم روند مشخصی نداشتند(7). ابن عباسی و ساعدی (2009) اقدام به بررسی کمی عناصر کم مصرف در سه گونه مهم مرتعی در مراحل مختلف فنولوژی در سارال کردستان نمودند. دریافتند که؛ میزان عناصر منگنز، روی و آهن در سه گونه مورد مطالعه به طور معنی داری

 باهم اختلاف داشته و مقایسه عناصر مورد نظر در مراحل یکسان در گونه های مختلف حاکی از عدم اختلاف معنی دار از لحاظ میزان مس در مرحله رویشی و آهن در مرحله بذردهی بود(4)، و همچنین اسفندیاری (2008)، با اندازه گیری عناصر معدنی، کلسیم، سدیم، پتاسیم، منیزیم و روی در سه گونه گیاهی در سایت پشته عباس سبزوار بیان کرد که بین میزان عناصر معدنی، بین مراحل مختلف رشد و بین گونه‌ها از لحاظ آماری تفاوت معنی داری وجود دارد و کلسیم، پتاسیم، سدیم، منیزیم، روی و فسفر هر گونه در مراحل مختلف فنولوژی با یکدیگر در سطح 1% تفاوت معنی دار دارند(5).

با توجه به اهمیت عناصر معدنی در تغذیه دام‌های چرا کننده از مرتع و تغییرات میزان عناصر در مراحل مختلف فنولوژیک در گیاهان و در نتیجه لزوم آگاهی دامداران و مرتعداران از این تغییرات برای برنامه ریزی صحیح ورود و خروج دام و تامین نیازهای تغذیه ای دام­های چرا کننده از مرتع در زمان‌های مختلف فصل چرا، در این مطالعه میزان شش عنصر پرمصرف کلسیم، منیزیم، فسفر، کلر، سدیم و پتاسیم و پنج عنصر

 

 کم مصرف آهن، مس، روی، کبالت و منگنز در هشت گونه مرتعی پهن برگ علفی Prangus uloptera Medicago sativa, Lotus goeblia, Trifolium montanum, Sanguisorba minor, Stachys inflate, Melilotus officinalis و Ferula ovina مورد استفاده گوسفند در مراحل رویشی، گلدهی و بذر دهی در مراتع طالقان اندازه گیری شد.

مواد و روش­ها

منطقه مورد مطالعه

حوزه آبخیز طالقان از زیر حوزه های آبخیز سفید رود است. مساحت حوزه آبخیز طالقان 1325 کیلومتر مربع است که از مشخصات خاص این حوزه ارتفاع زیاد و شیب تند است. بطوریکه ارتفاع متوسط آن معادل 2500 متر و حداکثر ارتفاع آن 4300 متر است. 80 درصد حوزه آبخیز طالقان دارای شیب بالای 45 درصد است، میزان بارندگی حوزه آبخیز طالقان در مناطق مختلف این حوزه متغیر بوده، اقلیم منطقه به روش دومارتن، اقالیم اصلی حوزه طالقان شامل مدیترانه ای، نیمه مرطوب، مرطوب و خیلی مرطوب است. از نظر سنگ شناسی قسمت اعظم منطقه از سنگ‌های آتشفشانی مربوط به سازند کرج و سنگ‌های Ngc و Ngm و gy1 تشکیل شده است (3).

گونه­های مورد مطالعه

نمونه برداری از گونه های مذکور در سه مرحله فنولوژیک، رویشی، گلدهی و بذر دهی به روش کاملاً تصادفی در مراتع گلینگ، فشندک، شهرک، کرکبود، حسنجون، جزینان و هرنج شهرستان طالقان انجام شد (جدول 1).

 

ردیف

نام گونه

نام تیره

کلاس خوشخوراکی

فرم رویشی

1

Ferula ovina

Apiaceae

I

علفی

2

Prangus uloptera

Apiaceae

I

علفی

3

Medicago sativa

Fabaceae

I

علفی

4

Lotus goeblia

Fabaceae

I

علفی

5

Trifolium montanum

Fabaceae

II

علفی

6

Melilotus officinalis

Fabaceae

II

علفی

7

Sanguisorba minor

Rosaceae

I

علفی

8

Stachys inflata

Lamiaceae

III

علفی

 جدول 1- اسامی گونه های گیاهی مورد مطالعه

 

 


روش تحقیق

 در هر مرحله رویشی، برای هر گونه سه تکرار بطور تصادفی و برای هر تکرار حداقل پنج پایه گیاهی از نقاط مختلف تیپ‌های گیاهی موجود در مناطق انتخاب و از یک سانتی متری سطح خاک برداشت گردید.

اندازه­گیری عناصر معدنی

 جهت اندازه گیری عناصر کم مصرف (آهن، مس، روی، منگنز و کبالت) در گونه های مورد مطالعه از دستگاه جذب اتمی مدل GBC 932 plus ABاستفاده گردید،  مقدار کلر، کلسیم و منیزیم در نمونه های گیاهی با روش تیتراسیون مشخص شد، برای اندازه گیری مقدار فسفر نمونه‌ها از دستگاه اسپکتروفتومتر استفاده شد، مقدار سدیم و پتاسیم نمونه‌ها با استفاده از دستگاه فلیم فتومتر مدلPFP7 اندازه گیری شد.

محاسبات آماری

کلیه محاسبات آماری در نرم افزار SPSS  و SAS انجام گرفت، ابتدا نرمال بودن داده‌ها از آزمون کولموگروف اسمیرونوف و همگن بودن واریانس‌ها توسط آزمون لیون بررسی شد،  برای تعیین اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک از تجزیه واریانس دو طرفه استفاده شد، و در صورت معنی دار شدن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک، از آزمون دانکن برای نشان دادن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک استفاده شد.

نتایج

نتایج نشان داد، بین مقدار روی، مس، منگنز، فسفر، کلر، پتاسیم و سدیم هشت گونه مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژیک (اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک) اختلاف معنی داری وجود نداشت.  بین مقدار منیزیم، کلسیم، آمن و کبالت هشت گونه در مراحل مختلف فنولوژیک (اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک) تفاوت معنی دار در سطح 99% وجود داشت،  و با توجه به معنی دار شدن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک در این چهار عنصر، از آزمون دانکن برای نشان دادن اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک این چهار عنصر با گونه­های مورد مطالعه استفاده شد. با پیشرفت مراحل رشد گیاه، میزان عناصر پر مصرف و کم مصرف کاهش پیدا کردند، به طوری که در ابتدایی رویش بیشترین و در انتهای رویش کمترین مقدار عناصر معدنی را به خود اختصاص داده، و میزان عناصر پر مصرف کلسیم، فسفر، پتاسیم، کلر، سدیم و منیزیم از مرحله رویشی به بذردهی به ترتیب 45%، 49% ، 36% ، 34%، 17%، و 34% کاهش پیدا کرد، و میزان عناصر کم مصرف آهن، منگنز، کبالت، مس و روی به ترتیب از مرحله رویشی به بذردهی 30%، 23%، 51%، 34% و 28% کاهش پیدا کرد. نتایج بررسی اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک بر عناصر معدنی گیاهان مورد مطالعه در جداول 2 تا 16 درج شده است.

 

جدول 2-  اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر فسفر

 

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

46/15

**73/12

مرحله

2

49/170

**37/140

گونه *مرحله

14

72/0

ns 6/0

میزان خطا

48

21/1

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       ns اختلافمعنی دار نیست

 

 

 

 

 

جدول 3-  اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر منیزیم

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

55/1

**17/117

مرحله

2

74/1

**58/131

گونه *مرحله

14

04/0

**01/3

میزان خطا

48

01/0

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

جدول 4- نتایج آزمون دانکن برای اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر  منیزیم

گونه

مرحله رویشی

منیزیم (گرم بر کیلوگرم)

F. ovina

رویشی

 cd06/0±

56/1

گلدهی

 f04/0±

03/1

بذردهی

 fg03/0±

93/0

P. uloptera

رویشی

 a07/0±

12/2

گلدهی

 c12/0±

64/1

بذردهی

 e02/0±

33/1

M. sativa

رویشی

 a09/0±

08/2

گلدهی

 b09/0±

87/1

بذردهی

 de05/0±

39/1

L. goeblia

رویشی

 f04/0±

99/0

گلدهی

 gh02/0±

76/0

بذردهی

 i06/0±

54/0

T. montanum

رویشی

 f03/0±

08/1

گلدهی

 fg02/0±

91/0

بذردهی

 ghi01/0±

74/0

S. minor

رویشی

 ab1/0±

93/1

گلدهی

 de02/0±

43/1

بذردهی

 D E01/0±

41/1

S. inflata

رویشی

 f03/0±

05/1

گلدهی

 ghi01/0±

73/0

بذردهی

 hi00/0±

56/0

M. officinalis

رویشی

 e14/0±

1/1

گلدهی

 fg06/0±

89/0

بذردهی

 f13/0±

99/0

حروف مشابه بیانگر عدم تفاوت معنی دار بین گونه‌هاست

جدول 5 - اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر پتاسیم


منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

 

گونه

7

68/132

**35/25

 

مرحله

2

58/409

**27/78

 

گونه *مرحله

14

42/3

ns65/0

 

میزان خطا

48

23/5

 

 

کل

72

 

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

 

جدول 6-  اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر سدیم

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

03/0

**29/48

مرحله

2

02/0

**21/24

گونه *مرحله

14

000/0

ns54/0

میزان خطا

48

001/0

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

               


جدول 7-  اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر کلسیم

 

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

52/14

**33/23

مرحله

2

62/124

**22/200

گونه *مرحله

14

94/1

**11/3

میزان خطا

48

62/0

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

 

جدول 8-  نتایج آزمون دانکن برای اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر کلسیم

 

گونه

مرحله رویشی

کلسیم (گرم بر کیلوگرم)

 

F. ovina

رویشی

 c 37/0±

55/9

 

گلدهی

efgh 70/0±

14/7

 

بذردهی

ij 27/0±

02/5

 

P. uloptera

رویشی

b 32/0±

09/11

 

گلدهی

def 40/0±

56/7

 

بذردهی

fghi 18/0±

54/6

 

M. sativa

رویشی

a 87/0±

88/12

 

گلدهی

cd 37/0±

70/8

 

بذردهی

hi 03/0±

77/5

 

L. goeblia

رویشی

efgh 20/0±

09/7

 

گلدهی

 ghi 11/0±

96/5

 

بذردهی

ij 13/0±

06/5

 

T. montanum

رویشی

c 59/0±

03/9

 

گلدهی

 fghi 19/0±

12/6

 

بذردهی

ij 78/0±

1/5

 

S. minor

رویشی

b 22/0±

93/10

 

گلدهی

 defg 58/0±

36/7

 

بذردهی

ghi 04/0±

89/5

 

S. inflata

رویشی

defg 72/0±

34/7

 

گلدهی

i27/0±

56/5

 

بذردهی

j   05/0±

05/4

 

M. officinalis

رویشی

ab 69/0±

59/11

 

گلدهی

cde 70/0±

41/8

 

بذردهی

ghi 12/0±

01/6

 

حروف مشابه بیانگر عدم تفاوت معنی دار بین گونه‌هاست

 

جدول 9 - اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر کلر

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

13/12

**25/16

مرحله

2

05/48

**4/64

گونه *مرحله

14

16/1

ns 756

میزان خطا

48

75/0

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

                     

 

جدول 10- اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر آهن

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

98/123017

**63/192

مرحله

2

99/48305

**64/75

گونه *مرحله

14

25/3226

**05/5

میزان خطا

48

62/638

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

جدول  11-  نتایج آزمون دانکن برای اثر متقابل گونه و مرحله رویشی عنصر آهن

 

گونه

مرحله رویشی

آهن (میلی­گرم بر کیلوگرم)

F. ovina

رویشی

ij 94/17±

07/225

گلدهی

jk 80/6±

78/193

بذردهی

k 40/7±

52/160

P. uloptera

رویشی

ef 88/13±

34/382

گلدهی

fg 87/24±

24/341

بذردهی

H 03/17±

1/270

M. sativa

رویشی

c 06/10±

39/497

گلدهی

de 74/27±

25/411

بذردهی

gh 38/8±

3/301

L. goeblia

رویشی

jk 15/2±

89/204

گلدهی

k 16/8±

69/172

بذردهی

k 97/1±

34/172

T. montanum

رویشی

fg 69/16±

6/341

گلدهی

gh 64/9±

95/297

بذردهی

h 34/5±

7/272

S. minor

رویشی

gh 41/1±

1/311

گلدهی

h 49/2±

45/282

بذردهی

h 62/9±

09/275

S. inflata

رویشی

a 66/21±

13/616

گلدهی

b 88/6±

45/571

بذردهی

d 62/9±

48/451

M. officinalis

رویشی

gh 47/2±

36/307

گلدهی

h 47/2±

26/271

بذردهی

hi 47/2±

74/264

حروف مشابه بیانگر عدم تفاوت معنی دار بین گونه‌هاست

جدول 12- اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر کبالت

 

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

 

گونه

7

38/24

**51/15

 

مرحله

2

87/157

**45/100

 

گونه *مرحله

14

44/5

**46/3

 

میزان خطا

48

57/1

 

 

کل

72

 

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

 

 

جدول 13- نتایج آزمون دانکن برای اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک عنصر کبالت

 

 

گونه

مرحله رویشی

کبالت (میلی­گرم بر کیلوگرم)

 

 

F. ovina

رویشی

ij 66/0 ±

07/225

 

 

گلدهی

jk 68/0±

78/193

 

 

بذردهی

k 41/0 ±

52/160

 

 

P. uloptera

رویشی

ef 61/0 ±

34/382

 

 

گلدهی

fg 66/0 ±

24/341

 

 

بذردهی

h 96/0 ±

1/270

 

 

M. sativa

رویشی

c 96/0 ±

39/497

 

 

گلدهی

de 83/0 ±

25/411

 

 

بذردهی

gh 13/1 ±

3/301

 

 

L. goeblia

رویشی

jk 70/0 ±

89/204

 

 

گلدهی

k 64/0 ±

69/172

 

                         


 

بذردهی

k 66/0 ±

34/172

T. montanum

رویشی

fg 53/0 ±

6/341

گلدهی

gh 05/1 ±

95/297

بذردهی

h 40/0 ±

7/272

S. minor

رویشی

gh 35/1±

1/311

گلدهی

h 46/0±

45/282

بذردهی

h 62/0 ±

09/275

S. inflata

رویشی

a 34/0 ±

13/616

گلدهی

b 23/0 ±

45/571

بذردهی

d 65/0 ±

48/451

M. officinalis

رویشی

gh 22/1 ±

36/307

گلدهی

h 32/0 ±

26/271

بذردهی

hi 32/0 ±

74/264

حروف مشابه بیانگر عدم تفاوت معنی دار بین گونه‌هاست

جدول 14- اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر روی

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

78/344

**31/14

مرحله

2

15/646

**82/26

گونه *مرحله

14

7/15

ns 65/0

میزان خطا

48

09/24

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

جدول 15-  اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر منگنز

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

44/784

**41/19

مرحله

2

31/2784

**9/68

گونه *مرحله

14

07/35

ns 87/0

میزان خطا

48

41/40

 

کل

72

 

 

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست

جدول 16- اثر گونه و مرحله فنولوژیک در عنصر مس

منبع

درجه آزادی

میانگین مربعات

مقدار F

گونه

7

62/23

**77/50

مرحله

2

23/150

**95/322

گونه *مرحله

14

79/0

ns 7/1

میزان خطا

48

46/0

 

کل

72

 

 

             

** معنی داری در سطح 1%      * معنی دار در سطح 5%       nsاختلاف معنی دار نیست


 

 

بحث و نتیجه­گیری

بین مقدار روی، مس، منگنز، فسفر، کلر، پتاسیم و سدیم هشت گونه مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژیک (اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک) اختلاف معنی داری وجود نداشت، ابن عباس و ساعدی (2009) بیان کردند میزان مس در مرحله رویشی در گونه­های مختلف اختلاف معنی ­داری ندارد(4) و ورمقانی و همکاران (2006) نیز بیان کردند که اختلاف میانگین منگنز، مس و روی در مراحل مختلف اندازه­گیری اختلاف معنی داری را نشان نمی‌دهد(12). بین مقدار منیزیم، کلسیم، آهن و کبالت هشت گونه در مراحل مختلف فنولوژیک (اثر متقابل گونه و مرحله فنولوژیک) تفاوت معنی دار در سطح 99% وجود داشت، که این نتیجه با نتایج عصری (1996) و اسفندیاری (2005) مطابقت داشت(1،5).

در این تحقیق با پیشرفت مراحل رشد گیاه، میزان عناصر پر مصرف و کم مصرف کاهش پیدا کردند، به طوری که در ابتدایی رویش بیشترین و در انتهای رویش کمترین مقدار عناصر معدنی را به خود اختصاص داده، که عنصر کبالت با 51% و عنصر سدیم با 17% بیشترین و کمترین کاهش را از مرحله رویشی به بذردهی گونه های مورد مطالعه را داشتند. مواد معدنی گیاهان در طی رشد تحت تأثیر عوامل مختلف تغییرات زیادی می‌نمایند. مرحله بلوغ نیز تأثیر مهمی روی مواد معدنی دارد  و غلظت عناصر در فصول مختلف و در گونه های مختلف پهن­برگ علفی و گندمیان تغییر می‌یابد. بالاترین سرعت جذب مواد معدنی تقریباً در مرحله رویشی گیاه صورت می‌گیرد. با افزایش سن گیاه در سرعت جذب مواد معدنی تغییراتی اساسی روی می‌دهد، این کاهش اصولاً به واسطه افزایش نسبی در مواد ساختمانی (دیوار سلولی و لیگنین) و ترکیبات نشاسته های ایجاد می‌شود (12،9،2). که این نتایج با تحقیقات و داولتشینا و یولچیوا ، (1989)، برکن و استینس (2004)، استر پرز و همکاران  (1998)، حیدریان و همکاران (2011) و سنجی و همکاران  (2005) مطابقت دارد(2،3،6،7،10). با توجه به اینکه میزان هر 11 عنصر از مرحله رویشی به بذردهی کاهش پیدا می­کند، چرا هر چه بیشتر در مراحل ابتدایی رشد گیاهان صورت گیرد دام میزان عناصر بیشتری را دریافت می‌کند ولی با توجه به آسیب­های که چرای دام در مرحله رویشی، به گیاهان وارد می­کند توصیه می­شود که چرای دام در ابتدا یا اواسط مرحله گلدهی صورت گیرد.


 

References

 

 

 
1.    Asri ,y 1996.Content of water , ash and mineral elements of several species of halophyte plants . journal of research and constrauction.30(1): 46-50.( in persian)
  1. Brekken, A & E. Steinnes. 2004. Seasonal concentrations of cadmium and zinc in native pasture plants: consequences for grazing animals, Science of the Total Environment, 181–195.
  2. Davletshina M.N & M.T Yulchieva,.  1989. Chaemical and mineral composition of Kochia prostrata (L.) Schrad. Subsp. Grisea pratov and salsola orientalis S.G.Gmel, Journal of Problems of Desert Development, 5: 78-79.
  3. Ebne abbasi,R& K  Saeedi,. 2009.Quantitative Analysis of some micronutrients  of three important rangeland species in different phonological stages (Saral ,Kurdistan). Rangeland journal3, 1. 69-78.(in persian)
  4. Esther Perez Corona M.,. B.R., Vazquez de Aldana, B., Garcia Criado& A, Garcia Ciudad,. 1998. Variations in nutritional quality and biomass production of semiarid grasslands, Journal of Range management, 51(1) : 570-576.
  5. Mcdowell, L.R. 1985. Nutrition of Grazing Ruminant in warm climate 1st ed. Academic Press Inc., California U.S.A., 443.
  6. Ramirez-Orduna, R. R.G. Ramirez, H. Gonzalez-Rodriguez & G.F.W. Haenlein, 2005. Mineral content of browse species from Baja California Sur, Mexico. Small Ruminant Research 57: 1–10
  7. Sanjay, K & A. Anjali., Gopal S. 2005. Biomass availability and forage quality of Eurotia ceratoides Mey in the rangelands of Changthang, eastern Ladakh. Current Science, 89: 201-204.
  8. Varmaghani.S, M.A, Musavi, & H ,Jafari, (2006). Identifying the mineral elements of rangeland species of Ilam province journal of research and constrauction.73: 103-109 (in persian).
5.       Esfandiari kalaei, F. 2008. Compare quality indices among three species of forage in Sabzevar.  A thesis for Master of Science. Tarbiat Modarres university, faculty of natural resources79 pages.( in persian)
7.      Heidarian Aghakhani,M, G.H. Dianati Tilaki., A.A Nghipoor borj& H File kesh,. 2011 . AExamining some of the minerals of dominant halophyte species in Sabzevar desert rangelands. Rangeland journal,5(1): 27-34
11.    Taghavi, N& R. Nematzadeh. 2002. Erosion and sediment study at Taleghan town basin. A thesis submitted for bachelor of rangeland and watershed, university of Tehran, faculty of natural resources, 58 (in persian).